विष्णु सहस्रनाम के 201 से 400 नाम भगवान विष्णु के उन दिव्य स्वरूपों का वर्णन करते हैं जो धर्म, न्याय, करुणा और ब्रह्मांडीय व्यवस्था के आधार हैं। इन नामों में भगवान की सर्वव्यापकता, भक्तों की रक्षा करने की शक्ति और सृष्टि के प्रति उनकी अनंत कृपा का अद्भुत चित्रण मिलता है। प्रत्येक नाम एक आध्यात्मिक संदेश देता है और जीवन को धर्म, भक्ति तथा सदाचार के मार्ग पर चलने की प्रेरणा प्रदान करता है। भगवान विष्णु के इन दिव्य नामों के गूढ़ अर्थ और महत्व को जानने के लिए ParamVichar पर इस विशेष श्रृंखला का दूसरा भाग अवश्य पढ़ें।
विष्णु सहस्रनाम भाग 1: भगवान विष्णु के 201–400 दिव्य नाम
- सन्धाता (Sandhata) – Sabko jodne aur ekta banaye rakhne wale
- सन्धिमान् (Sandhiman) – Shanti aur samjhaute ke swami
- स्थिरः (Sthirah) – Sada sthir aur atal
- अजः (Ajah) – Janm rahit Bhagwan
- दुर्मर्षणः (Durmarshanah) – Jinhe koi parajit nahi kar sakta
- शास्ता (Shasta) – Jagat ke shikshak aur niyamak
- विश्रुतात्मा (Vishrutatma) – Jinki mahima sab jagah prasiddh hai
- सुरारिहा (Surariha) – Devtaon ke shatron ka vinash karne wale
- गुरुः (Guruh) – Sarvottam guru
- गुरुतमः (Gurutamah) – Sabse mahaan guru
- धाम (Dhama) – Divya prakash ka nivaas
- सत्यः (Satyah) – Param satya swaroop
- सत्यपराक्रमः (Satya-Parakramah) – Sachchai se vijay paane wale
- निमिषः (Nimishah) – Palak jhapakne ka swaroop
- अनिमिषः (Animishah) – Jo kabhi palak nahi jhapkate
- स्रग्वी (Sragvi) – Divya mala dharan karne wale
- वाचस्पतिरुदारधीः (Vachaspatir-Udaradhih) – Maha gyani aur vaani ke swami
- अग्रणीः (Agranih) – Sabko marg dikhane wale
- ग्रामणीः (Gramanih) – Samuhon ke neta
- श्रीमान् (Shriman) – Lakshmi se yukta Bhagwan
- न्यायः (Nyayah) – Nyay aur dharma ka swaroop
- नेता (Neta) – Jagat ke margdarshak
- समीरणः (Samiranah) – Vayu roop se jeevan dene wale
- सहस्रमूर्धा (Sahasramurdha) – Hazaron siron wale Vishvaroop
- विश्वात्मा (Vishvatma) – Sampurn vishva ki atma
- सहस्राक्षः (Sahasrakshah) – Hazaron netron wale
- सहस्रपात् (Sahasrapat) – Hazaron charanon wale
- आवर्तनः (Avartanah) – Srishti chakra ko chalane wale
- निवृत्तात्मा (Nivrittatma) – Sansarik moh se pare
- संवृतः (Samvritah) – Apni maya se aavrit
- सम्प्रमर्दनः (Sampramardanah) – Dushton ka daman karne wale
- अहःसंवर्तकः (Ahah-Samvartakah) – Din aur kaal ko chalane wale
- वह्निः (Vahnih) – Agni swaroop
- अनिलः (Anilah) – Vayu swaroop
- धरणीधरः (Dharanidharah) – Prithvi ko dharan karne wale
- सुप्रसादः (Suprasadah) – Ati kripalu
- प्रसन्नात्मा (Prasannatma) – Sada prasann rehne wale
- विश्वधृक् (Vishvadhrik) – Vishva ko sambhalne wale
- विश्वभुक् (Vishvabhuk) – Vishva ka palan karne wale
- विभुः (Vibhuh) – Sarvavyapi Bhagwan
- सत्कर्ता (Satkarta) – Sajjanon ka samman karne wale
- सत्कृतः (Satkritah) – Sabke dwara poojit
- साधुः (Sadhuh) – Pavitra aur dayalu
- जह्नुः (Jahnuh) – Paapon ko door karne wale
- नारायणः (Narayana) – Sab jeevon ka aashray
- नरः (Narah) – Param Purush
- असंख्येयः (Asankhyeyah) – Jinki ginti nahi ki ja sakti
- अप्रमेयात्मा (Aprameyatma) – Jinka maap nahi ho sakta
- विशिष्टः (Vishishtah) – Sabse alag aur vishesh
- शिष्टकृत् (Shishtakrit) – Sajjanon ka rakshak
- शुचिः (Shuchih) – Pavitra aur shuddh
- सिद्धार्थः (Siddharthah) – Jinke sab uddeshya poorn hote hain
- सिद्धसंकल्पः (Siddha-Sankalpah) – Jinka sankalp sada safal hota hai
- सिद्धिदः (Siddhidah) – Siddhi dene wale
- सिद्धिसाधनः (Siddhi-Sadhanah) – Siddhi prapt karne ka saadhan
- वृषाही (Vrishahi) – Dharma ka rakshak
- वृषभः (Vrishabhah) – Shakti aur dharma ka prateek
- विष्णुः (Vishnuh) – Sab jagah vyapt Bhagwan
- वृषपर्वा (Vrishaparva) – Dharma ki seedhi ka swaroop
- वृषोदरः (Vrishodarah) – Dharma ko dharan karne wale
- वर्धनः (Vardhanah) – Vikas aur unnati dene wale
- वर्धमानः (Vardhamanah) – Nirantar badhne wale
- विविक्तः (Viviktaḥ) – Sansar se alag aur pavitra
- श्रुतिसागरः (Shruti-Sagarah) – Ved gyan ka saagar
- सुभुजः (Subhujah) – Sundar aur shaktishaali bhujaon wale
- दुर्धरः (Durdharah) – Jinhe sambhalna kathin hai
- वाग्मी (Vagmi) – Madhur vaani wale
- महेन्द्रः (Mahendrah) – Devtaon mein shreshth
- वसुदः (Vasudah) – Dhan aur sampatti dene wale
- वसुः (Vasuh) – Sabke hriday mein nivaas karne wale
- नैकरूपः (Naikarupah) – Anek roop dharan karne wale
- बृहद्रूपः (Brihadrupah) – Vishal roop wale
- शिपिविष्टः (Shipivishtah) – Surya ki kirnon mein virajmaan
- प्रकाशनः (Prakashanah) – Prakash dene wale
- ओजस्तेजोद्युतिधरः (Ojas-Tejo-Dyutidharah) – Ojas, tej aur prakash ke swami
- प्रकाशात्मा (Prakashatma) – Prakash swaroop
- प्रतापनः (Pratapanah) – Dushton ko dand dene wale
- ऋद्धः (Riddhah) – Sampann aur samriddh
- स्पष्टाक्षरः (Spashtaksharah) – Spasht satya ka swaroop
- मन्त्रः (Mantrah) – Divya mantra swaroop
- चन्द्रांशुः (Chandranshuh) – Chandrama ki shital kirnon jaise
- भास्करद्युतिः (Bhaskaradyutih) – Surya ke samaan tej wale
- अमृतांशूद्भवः (Amritanshudbhavah) – Amritmay prakash ka srot
- भानुः (Bhanuh) – Prakash dene wale
- शशबिन्दुः (Shashabinduh) – Chandrama samaan shital
- सुरेश्वरः (Sureshwarah) – Devtaon ke Swami
- औषधम् (Aushadham) – Dukhon ki divya aushadhi
- जगतः सेतुः (Jagatah Setuh) – Sansar se moksha tak ka pul
- सत्यधर्मपराक्रमः (Satya-Dharma-Parakramah) – Satya aur dharma ke rakshak
- भूतभव्यभवन्नाथः (Bhuta-Bhavya-Bhavannathah) – Teenon kaal ke Swami
- पवनः (Pavanah) – Shuddh karne wale
- पावनः (Pavanah) – Pavitrata dene wale
- अनलः (Analah) – Agni swaroop
- कामहा (Kamaha) – Ashuddh ichchhaon ka naash karne wale
- कामकृत् (Kamakrit) – Ichchhaon ko poora karne wale
- कान्तः (Kantah) – Ati sundar aur priya
- कामः (Kamah) – Prem ka swaroop
- कामप्रदः (Kamapradah) – Ichchhit phal dene wale
- प्रभुः (Prabhuh) – Sarvashaktiman Swami
- युगावर्तः (Yugavartah) – Yugon ke chakra ko chalane wale
- नैकमायः (Naikamayah) – Anek divya mayaon ke swami
- महाशनः (Mahashanah) – Pralay mein sabko apne mein sama lene wale
- अदृश्यः (Adrishyah) – Jo aankhon se dikhai nahi dete
- व्यक्तरूपः (Vyaktarupah) – Jo avataar lekar prakat hote hain
- सहस्रजित् (Sahasrajit) – Hazaron shatron par vijay paane wale
- अनन्तजित् (Anantajit) – Sada vijayi Bhagwan
- इष्टः (Ishtah) – Sabke priya aur poojya
- अविशिष्टः (Avishishtah) – Sabmein samaan roop se virajmaan
- शिष्टेष्टः (Shishteshtah) – Sajjanon ke priya
- शिखण्डी (Shikhandi) – Divya alankaron se yukt
- नहुषः (Nahushah) – Sabko apni maya se baandhne wale
- वृषः (Vrishah) – Dharma ka swaroop
- क्रोधहा (Krodhaha) – Krodh ka naash karne wale
- क्रोधकृत्कर्ता (Krodhakritkarta) – Dharma ke liye krodh ka prayog karne wale
- विश्वबाहुः (Vishvabahuh) – Jinki bhujayein poore vishva tak phaili hain
- महीधरः (Mahidharah) – Prithvi ko dharan karne wale
- अच्युतः (Achyutah) – Jo kabhi patit nahi hote
- प्रथितः (Prathitah) – Sarvatr prasiddh
- प्राणः (Pranah) – Jeevan shakti ka swaroop
- प्राणदः (Pranadah) – Jeevan dene wale
- वासवानुजः (Vasavanujah) – Indra ke bhai roop Vamana
- अपांनिधिः (Apamnidhih) – Jal ka maha saagar
- अधिष्ठानम् (Adhishthanam) – Sabka aadhaar
- अप्रमत्तः (Apramattah) – Sada jagruk aur satark
- प्रतिष्ठितः (Pratishthitah) – Sthir aur achal
- स्कन्दः (Skandah) – Divya shakti ka swaroop
- स्कन्दधरः (Skandadharah) – Shakti ko dharan karne wale
- धुर्यः (Dhuryah) – Vishva ka bhaar uthane wale
- वरदः (Varadah) – Vardan dene wale
- वायुवाहनः (Vayuvahanah) – Vayu ko niyantrit karne wale
- वासुदेवः (Vasudevah) – Sabke hriday mein nivaas karne wale
- बृहद्भानुः (Brihadbhanuh) – Maha prakash ke swami
- आदिदेवः (Adidevah) – Pratham devta
- पुरन्दरः (Purandarah) – Dushton ke durg todne wale
- अशोकः (Ashokah) – Dukh aur shok door karne wale
- तारणः (Taranah) – Sansar saagar se paar lagane wale
- तारः (Tarah) – Uddhar karne wale
- शूरः (Shurah) – Maha veer
- शौरिः (Shaurih) – Shurasen vansh mein janme Bhagwan
- जनेश्वरः (Janeshvarah) – Sab logon ke Swami
- अनुकूलः (Anukulaha) – Bhakton par kripa karne wale
- शतावर्तः (Shatavartah) – Anek roopon mein prakat hone wale
- पद्मी (Padmi) – Kamal dharan karne wale
- पद्मनिभेक्षणः (Padmanibhekshanah) – Kamal jaise netra wale
- पद्मनाभः (Padmanabhah) – Jinki nabhi se kamal nikla
- अरविन्दाक्षः (Aravindakshah) – Kamal jaise sundar netra wale
- पद्मगर्भः (Padmagarbhah) – Kamal mein virajmaan
- शरीरभृत् (Sharirabhrit) – Sab shariron ka palan karne wale
- महर्द्धिः (Maharddhih) – Maha samriddhi ke swami
- ऋद्धः (Riddhah) – Sampann aur purn
- वृद्धात्मा (Vriddhatma) – Anadi aur nitya atma
- महाक्षः (Mahakshah) – Vishal netra wale
- गरुडध्वजः (Garudadhvajah) – Garud chinh wale Bhagwan
- अतुलः (Atulah) – Jinki tulna kisi se nahi
- शरभः (Sharabhah) – Apar shakti wale
- भीमः (Bhimah) – Shatruon ke liye bhayankar
- समयज्ञः (Samayajnah) – Samay aur niyam ke gyata
- हविर्हरिः (Havirharih) – Yagya ki ahuti sweekar karne wale
- सर्वलक्षणलक्षण्यः (Sarvalakshana-Lakshanyah) – Sabhi shubh lakshanon se yukt
- लक्ष्मीवान् (Lakshmivan) – Lakshmi ke saath virajmaan
- समितिञ्जयः (Samitinjayah) – Yuddhon mein vijayi
- विक्षरः (Viksharah) – Avinashi
- रोहितः (Rohitah) – Laal tej se yukt
- मार्गः (Margah) – Moksha ka path
- हेतुः (Hetuh) – Sabka karan
- दामोदरः (Damodarah) – Jinke kamar par daam bandha gaya
- सहः (Sahah) – Sab kuch sahne wale
- महीधरः (Mahidharah) – Prithvi ko sambhalne wale
- महाभागः (Mahabhagah) – Maha bhaagyashali aur kripalu
- वेगवान् (Vegavan) – Ati teevra gati wale
- अमिताशनः (Amitashanah) – Anant ko grahan karne wale
- उद्भवः (Udbhavah) – Srishti ka mool
- क्षोभणः (Kshobhanah) – Srishti mein gati lane wale
- देवः (Devah) – Divya swaroop Bhagwan
- श्रीगर्भः (Shrigarbhah) – Lakshmi ko hriday mein dharan karne wale
- परमेश्वरः (Parameshvarah) – Sarvottam Ishwar
- करणम् (Karanam) – Sabka saadhan
- कारणम् (Karanam) – Sabka mool karan
- कर्ता (Karta) – Srishti ke rachayita
- विकर्ता (Vikarta) – Vividh roop rachne wale
- गहनः (Gahanah) – Jinki mahima ko samajhna kathin hai
- गुहः (Guhah) – Hriday mein chhipe hue Parmatma
- व्यवसायः (Vyavasayah) – Dridh sankalp ka swaroop
- व्यवस्थानः (Vyavasthanah) – Vishva ki vyavastha banaye rakhne wale
- संस्थानः (Sansthanah) – Sabka aadhar aur sthaan
- स्थानदः (Sthanadah) – Uchch pad dene wale
- ध्रुवः (Dhruvah) – Sada sthir aur nitya
- परर्द्धिः (Pararddhih) – Param samriddhi ke swami
- परमस्पष्टः (Paramaspashtah) – Poorn roop se satya aur spasht
- तुष्टः (Tushtah) – Sada santusht
- पुष्टः (Pushtah) – Sabko poshan dene wale
- शुभेक्षणः (Shubhekshanah) – Mangalmay drishti wale
- रामः (Ramah) – Anand aur sukh dene wale
- विरामः (Viramah) – Sab dukhon ka ant
- विरतः (Viratah) – Sansarik moh se pare
- मार्गः (Margah) – Moksha ka marg
- नेयः (Neyah) – Jo bhakton ko sahi raah dikhate hain
- नयः (Nayah) – Niti aur margdarshan ka swaroop
- अनयः (Anayah) – Jinke upar koi niyantran nahi
विष्णु सहस्रनाम
Vishnu Sahasranama Part 1-200
Vishnu Sahasranama Part 201-400
Vishnu Sahasranama Part 401-600
Vishnu Sahasranama Part 601-800
Vishnu Sahasranama Part 801-1000