विष्णु सहस्रनाम के 401 से 600 नाम भगवान विष्णु की दिव्य महिमा, अवतारों, आध्यात्मिक ज्ञान और ब्रह्मांड के संरक्षक रूप का अद्भुत वर्णन करते हैं। इन नामों में उनकी असीम शक्ति, भक्तवत्सल स्वभाव, धर्म की स्थापना और अधर्म के विनाश का गूढ़ संदेश छिपा है। प्रत्येक नाम भगवान के किसी विशेष गुण और दिव्य लीला को प्रकट करता है, जो भक्तों के हृदय में श्रद्धा, विश्वास और भक्ति को और अधिक गहरा बनाता है। भगवान विष्णु के इन पवित्र नामों का अर्थ और आध्यात्मिक महत्व जानने के लिए ParamVichar पर इस विशेष श्रृंखला का तीसरा भाग अवश्य पढ़ें।
- वीरः (Virah) – Maha veer aur shaktishaali Bhagwan
- शक्तिमतां श्रेष्ठः (Shaktimatam Shreshthah) – Sab shaktishaaliyon mein shreshth
- धर्मः (Dharmah) – Dharma ka swaroop
- धर्मविदुत्तमः (Dharmaviduttamah) – Dharma ke sarvottam gyata
- वैकुण्ठः (Vaikunthah) – Vaikunth dham ke Swami
- पुरुषः (Purushah) – Param Purush
- प्राणः (Pranah) – Jeevan shakti ka swaroop
- प्राणदः (Pranadah) – Jeevan dene wale
- प्रणवः (Pranavah) – Omkar swaroop
- पृथुः (Prithuh) – Vishal aur mahaan
- हिरण्यगर्भः (Hiranyagarbhah) – Srishti ka divya beej
- शत्रुघ्नः (Shatrughnah) – Shatron ka vinash karne wale
- व्याप्तः (Vyaptah) – Sab jagah vyapt
- वायुः (Vayuh) – Vayu swaroop
- अधोक्षजः (Adhokshajah) – Indriyon se pare
- ऋतुः (Rituh) – Samay aur ritu ka swaroop
- सुदर्शनः (Sudarshanah) – Divya chakra dharan karne wale
- कालः (Kalah) – Samay ke Swami
- परमेष्ठी (Parameshthi) – Sarvottam sthaan par virajmaan
- परिग्रहः (Parigrahah) – Sabko apni sharan mein lene wale
- उग्रः (Ugrah) – Dushton ke liye bhayankar
- संवत्सरः (Samvatsarah) – Kaal chakra ka swaroop
- दक्षः (Dakshah) – Kushal aur samarth
- विश्रामः (Vishramah) – Antim shanti ka srot
- विश्वदक्षिणः (Vishvadakshinah) – Vishva ke hitkari
- विस्तारः (Vistarah) – Anant roop se vistarit
- स्थावरस्थाणुः (Sthavarasthanuh) – Sthir aur achal
- प्रमाणम् (Pramanam) – Satya ka maapdand
- बीजमव्ययम् (Bijamavyayam) – Avinashi beej
- अर्थः (Arthah) – Jeevan ka uddeshya
- अनर्थः (Anarthah) – Sansarik moh se pare
- महाकोशः (Mahakoshah) – Apar sampatti ke swami
- महाभोगः (Mahabhogah) – Sarvottam anand ke data
- महाधनः (Mahadhanah) – Anant dhan ke swami
- अनिर्विण्णः (Anirvinnah) – Kabhi nirash na hone wale
- स्थविष्ठः (Sthavishthah) – Ati vishal
- अभूः (Abhuh) – Swayam siddh aur anadi
- धर्मयूपः (Dharmayupah) – Dharma ka stambh
- महामखः (Mahamakhah) – Maha yagya swaroop
- नक्षत्रनेमिः (Nakshatranemih) – Nakshatron ko chalane wale
- नक्षत्री (Nakshatri) – Nakshatron ke Swami
- क्षमः (Kshamah) – Kshama ka swaroop
- क्षामः (Kshamah) – Saral aur sanyami
- समीहनः (Samihanah) – Jagat ke kalyan ke ichchhuk
- यज्ञः (Yajnah) – Yagya swaroop Bhagwan
- इज्यः (Ijyah) – Pooja ke yogya
- महेज्यः (Mahejyah) – Sabse adhik poojya
- क्रतुः (Kratuh) – Vedic yagya ka swaroop
- सत्रम् (Satram) – Pavitra yagya roop
- सतां गतिः (Satam Gatih) – Sajjanon ki antim gati
- सर्वदर्शी (Sarvadarshi) – Sab kuch dekhne wale
- विमुक्तात्मा (Vimuktatma) – Moh aur bandhan se mukt
- सर्वज्ञः (Sarvajnah) – Sab kuch jaanne wale
- ज्ञानमुत्तमम् (Jnanamuttamam) – Sarvottam gyan ka swaroop
- सुव्रतः (Suvratah) – Uttam vraton ka palan karne wale
- सुमुखः (Sumukhah) – Sundar aur prasann mukh wale
- सूक्ष्मः (Sukshmah) – Ati sukshma aur rahasyamay
- सुघोषः (Sughoshah) – Madhur aur divya dhvani wale
- सुखदः (Sukhadah) – Sukh dene wale
- सुहृत् (Suhrit) – Sabke sache mitra
- मनोहरः (Manoharah) – Man ko mohit karne wale
- जितक्रोधः (Jitakrodhah) – Krodh par vijay paane wale
- वीरबाहुः (Virabahuh) – Shaktishaali bhujaon wale
- विदारणः (Vidaranah) – Dushton ka vinash karne wale
- स्वापनः (Svapanah) – Vishram aur nidra dene wale
- स्ववशः (Svavashah) – Swayam par poorn niyantran rakhne wale
- व्यापी (Vyapi) – Sab jagah vyapt
- नैकात्मा (Naikatma) – Anek roopon mein virajmaan
- नैककर्मकृत् (Naikakarmakrit) – Anek karm karne wale
- वत्सरः (Vatsarah) – Samay aur varsh ka swaroop
- वत्सलः (Vatsalah) – Bhakton se prem karne wale
- वत्सी (Vatsi) – Apne bhakton ki raksha karne wale
- रत्नगर्भः (Ratnagarbhah) – Anmol ratnon ka bhandar
- धनेश्वरः (Dhaneshvarah) – Sampatti ke Swami
- धर्मगुप् (Dharmagup) – Dharma ki raksha karne wale
- धर्मकृत् (Dharmakrit) – Dharma ki sthapana karne wale
- धर्मी (Dharmi) – Dharma ka palan karne wale
- सत् (Sat) – Param satya
- असत् (Asat) – Maya aur asatya se pare
- क्षरम् (Ksharam) – Nashvaan jagat ka swaroop
- अक्षरम् (Aksharam) – Avinashi tattva
- अविज्ञाता (Avijnata) – Jinko poori tarah jaana nahi ja sakta
- सहस्रांशुः (Sahasranshuh) – Hazaron kirnon se yukt
- विधाता (Vidhata) – Bhagya aur niyati ke rachayita
- कृतलक्षणः (Kritalakshanah) – Sabhi shubh lakshanon se yukt
- गभस्तिनेमिः (Gabhastinemih) – Surya ki kirnon ke Swami
- सत्त्वस्थः (Sattvasthah) – Shuddh sattva mein sthit
- सिंहः (Simhah) – Sher ki tarah niddar aur shaktishaali
- भूतमहेश्वरः (Bhutamaheshvarah) – Sabhi jeevon ke Maha Swami
- आदिदेवः (Adidevah) – Pratham Dev
- महादेवः (Mahadevah) – Mahaan Dev
- देवेशः (Deveshah) – Devtaon ke Swami
- देवभृद्गुरुः (Devabhrid-Guruh) – Devtaon ke Guru
- उत्तरः (Uttarah) – Sansar se paar lagane wale
- गोपतिः (Gopatih) – Gau aur jeevon ke rakshak
- गोप्ता (Gopta) – Raksha karne wale
- ज्ञानगम्यः (Jnanagamyah) – Gyan ke dwara prapt hone wale
- पुरातनः (Puratanah) – Anadi aur pracheen
- शरीरभूतभृत् (Sharira-Bhutabhrit) – Sab shariron ka palan karne wale
- भोक्ता (Bhokta) – Sab karmon ke phal bhogne wale
- कपीन्द्रः (Kapindrah) – Vanaron ke Swami
- भूरिदक्षिणः (Bhuridakshinah) – Bahut daan dene wale
- सोमपः (Somapah) – Somras grahan karne wale
- अमृतपः (Amritapah) – Amrit ka paan karne wale
- सोमः (Somah) – Chandrama samaan shital
- पुरुजित् (Purujit) – Anek vijayon ke Swami
- पुरुसत्तमः (Purusattamah) – Sarvottam Purush
- विनयः (Vinayah) – Namrata ka swaroop
- जयः (Jayah) – Sada vijayi
- सत्यसन्धः (Satyasandhah) – Satya pratigya nibhane wale
- दाशार्हः (Dasharhah) – Yaduvansh mein janme divya Bhagwan
- सात्वतां पतिः (Satvatam Patih) – Satvata kul ke Swami
- जीवः (Jivah) – Jeevan ka mool swaroop
- विनयितासाक्षी (Vinayita-Sakshi) – Namrata aur sadgunon ke sakshi
- मुकुन्दः (Mukundah) – Moksha dene wale
- अमितविक्रमः (Amitavikramah) – Apar parakram ke swami
- अम्भोनिधिः (Ambhonidhih) – Samudra samaan gambhir
- अनन्तात्मा (Anantatma) – Anant swaroop wale
- महोदधिशयः (Mahodadhishayah) – Kshirsagar mein shayan karne wale
- अन्तकः (Antakah) – Samay aane par sabka ant karne wale
- अजः (Ajah) – Janm rahit
- महार्हः (Maharhah) – Maha poojya
- स्वाभाव्यः (Swabhavyah) – Swayam siddh aur prakritik roop se divya
- जितामित्रः (Jitamitrah) – Shatron par vijay paane wale
- प्रमोदनः (Pramodanah) – Anand dene wale
- आनन्दः (Anandah) – Param anand ka swaroop
- नन्दनः (Nandanah) – Khushi aur sukh dene wale
- नन्दः (Nandah) – Anandmay Bhagwan
- सत्यधर्मा (Satyadharma) – Satya aur dharma ke rakshak
- त्रिविक्रमः (Trivikramah) – Teenon lok naapne wale Vamana
- महर्षिः (Maharshih) – Maha Rishi swaroop
- कपिलाचार्यः (Kapilacharyah) – Kapil Muni roop Bhagwan
- कृतज्ञः (Kritajnah) – Sab karmon ko jaanne wale
- मेदिनीपतिः (Medinipatih) – Prithvi ke Swami
- त्रिपदः (Tripadah) – Teen divya padon wale
- त्रिदशाध्यक्षः (Tridashadhyakshah) – Devtaon ke adhyaksh
- महाशृंगः (Mahashringah) – Maha shakti ka prateek
- कृतान्तकृत् (Kritantakrit) – Mrityu ka bhi ant karne wale
- महावराहः (Mahavarahah) – Varaha avatar dharan karne wale
- गोविन्दः (Govindah) – Gau aur jeevon ke rakshak
- सुषेणः (Sushenah) – Divya sena ke Swami
- कनकाङ्गदी (Kanakangadi) – Sone ke abhushan dharan karne wale
- गुह्यः (Guhyah) – Rahasyamay swaroop
- गभीरः (Gabhirah) – Gambhir aur agadh
- गहनः (Gahanah) – Jinki mahima ko samajhna kathin hai
- गुप्तः (Guptah) – Sabki raksha karne wale
- चक्रगदाधरः (Chakra-Gadadharah) – Chakra aur gada dharan karne wale
- वेधाः (Vedhah) – Srishti ke rachayita
- स्वाङ्गः (Swangah) – Swayam sampoorn
- अजितः (Ajitah) – Jinhe koi jeet nahi sakta
- कृष्णः (Krishnah) – Aakarshak aur divya
- दृढः (Dridhah) – Atal aur majboot
- संकर्षणः (Sankarshanah) – Sabko apni aur aakarshit karne wale
- अच्युतः (Achyutah) – Jo kabhi patit nahi hote
- वरुणः (Varunah) – Jal ke dev swaroop
- वारुणः (Varunah) – Varun se sambandhit divya roop
- वृक्षः (Vrikshah) – Jeevan dene wale vriksh samaan
- पुष्कराक्षः (Pushkarakshah) – Kamal jaise netra wale
- महामनाः (Mahamanah) – Mahaan man aur vicharon wale
- भगवान् (Bhagavan) – Sampoorn aishwarya se yukt
- भगहा (Bhagaha) – Ahankaar aur paap ka naash karne wale
- आनन्दी (Anandi) – Anandmay swaroop
- वनमाली (Vanamali) – Vanmala dharan karne wale
- हलायुधः (Halayudhah) – Hal ko ayudh roop mein dharan karne wale
- आदित्यः (Adityah) – Surya samaan tejomay
- ज्योतिरादित्यः (Jyotiradityah) – Prakash ka maha srot
- सहिष्णुः (Sahishnuh) – Ati sahansheel
- गतिसत्तमः (Gatisattamah) – Sarvottam gati dene wale
- सुधन्वा (Sudhanva) – Divya dhanush dharan karne wale
- खण्डपरशुः (Khandaparashuh) – Shaktishaali parshu dharan karne wale
- दारुणः (Darunah) – Dushton ke liye kathor
- द्रविणप्रदः (Dravinapradah) – Dhan aur samriddhi dene wale
- दिवस्पृक् (Divasprik) – Aakash ko sparsh karne wale
- सर्वदृग्व्यासः (Sarvadrigvyasah) – Sab kuch dekhne aur jaanne wale
- वाचस्पतिः (Vachaspatih) – Vaani ke Swami
- अयोनिजः (Ayonijah) – Jo kisi garbh se janme nahi
- त्रिसामा (Trisama) – Teenon vedik saam ka swaroop
- सामगः (Samagah) – Saam Ved ka gaayan karne wale
- साम (Sama) – Divya vedik geet swaroop
- निर्वाणम् (Nirvanam) – Moksha aur param shanti ka swaroop
- भेषजम् (Bheshajam) – Rogon ki divya aushadhi
- भिषक् (Bhishak) – Divya vaidya
- संन्यासकृत् (Sannyasakrit) – Sannyas marg ki sthapana karne wale
- शमः (Shamah) – Man ki shanti ka swaroop
- शान्तः (Shantah) – Sada shant
- निष्ठा (Nishtha) – Dridh bhakti aur sthirta ka aadhaar
- शान्तिः (Shantih) – Param shanti ka swaroop
- परायणम् (Parayanam) – Antim sharan aur aashray
- शुभाङ्गः (Shubhangah) – Mangalmay angon wale
- शान्तिदः (Shantidah) – Shanti pradan karne wale
- स्रष्टा (Srashta) – Srishti ke rachayita
- कुमुदः (Kumudah) – Bhakton ko anand dene wale
- कुवलेशयः (Kuvaleshayah) – Vishva mein virajmaan Bhagwan
- गोहितः (Gohitah) – Gau aur sabhi jeevon ka hit karne wale
- गोपतिः (Gopatih) – Gau aur praja ke Swami
- गोप्ता (Gopta) – Raksha karne wale
- वृषभाक्षः (Vrishabhakshah) – Dharma roopi drishti wale
- वृषप्रियः (Vrishapriyah) – Dharma se prem karne wale
- अनिवर्ती (Anivarti) – Jo kabhi apne dharma se peeche nahi hatte
- निवृत्तात्मा (Nivrittatma) – Sansarik moh se poorn roop se pare
विष्णु सहस्रनाम
Vishnu Sahasranama Part 1-200
Vishnu Sahasranama Part 201-400
Vishnu Sahasranama Part 401-600
Vishnu Sahasranama Part 601-800
Vishnu Sahasranama Part 801-1000